Udruzenje Vrbanja
Förening Vrbanja
att Mithadet Vehabovic
Hårds väg 93
213 65 Malmö
Sweden
Geografija
Cijela Banjaluka ljeti utone u zelenilo, a uz to je okružena i zelenim brežuljcima. Primivši Vrbanju, svoju desnu najznacajniju pritoku, Vrbas se nizvodno probija Laktaškom klisurom i utjece...vise
Historijat
 |
Naselje Vrbanja nalazi se 6 km istocno od Banjaluke. U tom podrucju je vec u srednjem vijeku postojala naseobina. To nam danas potvrduje tradicija na tom podrucju i mnogobrojni toponimi koji etimoloski poticu iz vremena srednjovijekovne drzave Bosne pa i ranijeg perioda. |
Tradicija i predanje koje se sacuvalo medu danasnjim stanovnistvom, ukazuje da je to srednjevijekovno naselje bilo organizovano po principu seoske zadruge. Osnovna dijelatnost stanovnistva kroz cijelo postojanje Vrbanje je bila poljoprivreda i stocarstvo. Od polovine dvadesetog vijeka stanovnistvo pocinje da radi i u banjoluckoj industrijali ali poljoprivreda i stocarstvo i dalje ostaje osnovna dijelatnost.Srednjovijekovno naselje se nalazilo oko 500 metara sjeverno od danasnjeg naselja.
Danasnje naselje je tip zbijenog naselja. Kuca uz kucu, a u sredini naselja dzamija. Staro naselje je bilo rastrkano. Selisce do selisca. Selisce je seoska kuca sa okucnicom. Jedno mjesto gdje su bile kuce i danas se zove Kucine. Istocno od Kucina, odnosno istocno od naselja se nalazi Trzan gdje se je takmicilo, sve u okviru staroslovenskog obreda posvecenog kultu sunca. Danas to mjesto Vrbanjci zovu Trzance.
Juzno od naselja , uz rijeku Vrbanju je Gornje polje, a sjevero-zapadno od naselja, niz rijeku Vrbanju je Donje polje. Oba polja su obradiva i vrlo plodna. Zbog svoje plodnosti i plodova koje je davalo Donje polje, stanovnistvo Vrbanje ga je nazvalo Medeno polje. Svi stanovnici naselja su cinili jednu zajednicu (Seosku zadrugu). Svi su imali po parcelu i u jednom i u drugom polju. Kad se ide zemlja obradivati svi idu zajedno u polje da rade. Sve se ore i obraduje bez razlike cija je parcela. Kad se u jedno polje sije jedna zitarica, u drugo polje se sije druga zitarica. Ili je u jednom polju posijana zitarica a drugo je ostavljeno za pasnjak i livadu (trava za zimu). Tako se obrade i zasiju i parcele siromasnijih clanova zajednice ili onih koji su ostarili. Tako se isto obrade parcele i onih koji nemaju stoku za oranje (konje ili volove). Zasiju se i parcele onih koji su uslijed teske i gladne zime ostali bez sjemena. Oni to vracaju svojim radom u polju.
Sa istocne strane od donjeg polja do gornjeg polja su brezuljci obrasli gustom sumom. Te sume su bile kolektivno vlasnistvo. Tu se ljeti izgonila stoka na plandovanje. Jedan dio se i danas zove Plandiste. Odatle se stanovnistvo snabdijevalo drvetom za gradnju i drvetom za lozenje preko zime. Te sume su za vrijeme Kraljevine Jugoslavije isparcelisane, a mnoge su iskrcene i danas se obraduju. Zovu se Krcevine. U gruntovnicu su uvedene kao vlasnitvo, 1939 godine. Svi vlasnici su iz Vrbanjskih porodica. Kuga je bila cest posjetilac bosanskih strana. Krajem osamnaestog i pocetkom devetnaestog vijeka u kratkom periodu, kuga je nekoliko puta prosla kroz Bosnu uzduz i poprijeko. Nije zaobisla ni Vrbanju. Mnogo stanovnistva tad je kuga pomorila. Zato su je i prozvali Kuga morulja. U jednom danu preostalo stanovnistvo je odlucilo da sve ostavi i da se iseli. Presli su oko pola kilometra uzvodno da ih kuga ne moze pratiti i napravili sebi nove kuce. Na mjestu sa kojega su otisli ostale su njihove stare kuce i to se mjesto i danas zove Kucine.Na novom stanistu su u prvi mah napravili privremene kuce od vrbovog pruca i bile su oblijepljene blatom. Vjerovatno je zato to mjesto i nazvano Vrbanja.
Prolaznici i posjetioci su ga ponekad zvali i Vrbanjica. Divic Alija zvani Handan je ovu prenio informaciju koju je cuo od svog oca. Otac mu je govorio da se sjeca kad je u Vrbanji bilo 12 kuca opletenih od vrbovog pruca. Krajem osamnaestog i pocetkom devetnaestog vijeka svi koji su prezivjeli kugu su se nastanili na novom mjestu koje se od tada zove Vrbanja. Kako se mjesto prije toga zvalo, nije poznato. Samo se po ostatku kuca na starom naselju taj dio sada zove Kucine. Na jednom seliscu je ostao dio porodice Hodzobrdac koji je tu imao stupe i mlinsko kolo. Hodzobrdci ili Hodzobrci su danasnji Obradovci.
Salko Handan - Age